40
12 paylaşım, 40 points

Hemen “Evet!” demeden önce sizler için hazırladığımız 3 varsayıma göz atmanızda fayda var. Liverpool Üniversitesi Psikoloji Profesörü Ben Ambridge bu konu hakkında “Zeka, tamamen bağıl bir olgudur.” diyor.

Biz insanları diğer varlıklardan ayıran en büyük olgu şüphesiz ki zekamızdır. Hayvanlar alemindeki canlılara her ne kadar medeniyeti öğretme şansımız olmasa bile onlar kendi aralarında guruplar halinde yaşıyor ve birçok hayran bırakan yeteneğini sergiliyor: arılar ve karıncalar muazzam bir rota düzenine sahip çalışıyor, kuşlar adeta bir bestekar edasıyla müzik yaparak kalabalık içerisinde kusursuz bir düzenle uçuyor, köpekler ve yunus balıklarının -daha birçok hayvanın- kayda değer sayıda öğrendiği kelimeler, şempanzeler şaşırtıcı şekilde malzeme ve araç kullanabiliyor. Bizi bu konuda ayıran fark ise bu yetenekleri daha iyi kullanabilmemiz, yoksa bir panterden pilav yapmasını kimse bekleyemez.

Aşağıda hazırlanan senaryolar tamamen bilimsel gerçeklere dayanmaktadır:

1. Birden fazla telefon!

Yeni bir telefon alma planları yaptınız ve günlerce nefret ettiğiniz bir işte çalıştınız. Sonunda gereken ücreti elde ettiniz ve online ödeme ile telefon siparişini verdiniz. Ancak verdiğiniz siparişte bir yanlışlık oluyor ve elinize iki telefon ulaşıyor. Paket içerisinden istediğiniz telefon modeli ve daha eski model bir telefon çıkıyor. Şirket ile yaptığınız görüşmede sistemin çalışmadığını ve kendilerine bir iyilik yaparak elinize ulaşan fazla telefonu saklamanızı istiyorlar. Bu sırada da kardeşinizin doğum günü yaklaşıyor. Kardeşinize doğum gününde hangi telefonu verirsiniz?

a) Yeni Model Telefonu

b) Hatayla Gelen Daha Eski Model Telefonu

2. Konser Biletlerinde Karmaşa

Sevdiğiniz müzik guruplarından birinin konseri için 500₺ ‘ye bir bilet aldınız. Daha sonra hayranı olduğunuz favori müzik gurubunun da konseri olduğunu öğrendiniz. En sevdiğiniz gurubun bileti için de 350₺’ye bilet aldınız. Fakat hesaba katmadığınız bir problem var. Bu iki gurubun da konseri aynı gün. Biletlerin geri iadesi ve satışının mümkün olmadığını da belirtmekte fayda var. Hangi konsere katılırsınız?

a) 500₺’ye aldığınız konser bileti

b) 350₺’ye aldığınız en sevdiğiniz gurubun konser bileti

3. Kahve Kupaları!

Kahve kupalarını çok sevdiğinizi varsayalım. Bunun için iki farklı satıcıyla görüştünüz. İlk satıcı 20 adet kupa için 80₺ fiyat veriyor. Ancak kupalardan üçü çok pis ve iki tanesinin de kulpları yok. İkinci satıcı ise aynı fiyata yani 80₺’ye sorunsuz 12 adet kupa satıyor. Bu durumda hangi satıcıdan alışveriş yaparsınız?

a) 20 adet satan satıcı

b) 12 adet sorunsuz kupa satan satıcı

Cevap 1 – Birden Fazla Telefon!

Bu soruda aslında doğru veya yanlış bir cevap bulunmuyor. Ancak birçoğunuzun ücretsiz olarak gelen telefonu kardeşine vereceğine eminiz. Eğer bu şıkkı yani “B Şıkkı” nı seçtiyseniz Çabalama Efekti Teorisi‘ne uyuyorsunuz. Bu durumda emek harcadığınız şeylere, ücretsiz olarak elde ettiklerinizden daha fazla değer veriyorsunuz demektir. Bu durum mantıksal bir hatadır. Hangi telefonu aldığınız ve hangisini hediye ettiğinizin hiçbir önemi yok.

Güvercinlerde de bu mantıksal hata gözlemlenebilmektedir. Kırmızı, yeşil ve beyaz butonların kullanıldığı düzenekte güvercinlere 2 saniyelik erişim ile tahıl sunuluyor. İlerleyen dönemlerde güvercinlerin kırmızı butona ulaşması için 1 adet tahılı beyaz butona bırakması, yeşil butona ulaşması için de 20 adet tahılı beyaz butona bırakması gerekiyor. Deneyin sonunda güvercinlere beyaz buton kaldırılarak özgür bir seçim sunuluyor. Sonuç ise telefon senaryosunda olduğundan farksız bir şekilde çıkıyor.

Cevap 2 – Konser Biletlerinde Karmaşa

Bu senaryonun bir doğru cevabı var. Kesinlikle en sevdiğiniz gurubun konserine gitmelisiniz. Diğer konseri seçerseniz Çökük Maliyet Efekti Teorisi‘ne uyum sağladığınız anlamına gelir. Her durumda da zararda olduğunuz aşikardır. Bu sebepten dolayı kaybedecek bir durum bulunmamaktadır. Bu yüzden sadece içinizden geçeni yapmanız gerekiyor.

Yine güvercinler ile gerçekleştirilen deneyde (aynı zamanda sığırcık kuşları ile de denenmiş) bu kez yeşil butona yirmi defa gagalama yapması veya kırmızı anahtara on defa gagalama yapması gerekmektedir. Fakat güvercin daima yeşil butonu – yani pahalı olan bilet – gagalamayı tercih edecektir.

Cevap 3 – Kahve Kupaları!

Eğer 12 adet temiz kahve kupasını alıyorsanız Minimalist Efekt Teorisi‘ni birebir uyguladığınız söylenebilir. Örnek bir çalışmada katılımcılar bir hamburgerin 760 kalori olduğunu tahmin etse de yanında verilen kerevizlerin de yenilmesiyle toplam kalorinin 620’ye düşeceğini kimse tahmin edemedi. Güvercinler ile kurulan başka bir düzenekte de yine aynı durum gözlendi.

 

Birçok ziyaretçimiz muhtemelen güvercinlere karşı galip gelemedi. Ben Ambridge’nin kitabında detaylı olarak değinilen bu araştırmaların esas hedefi insanların yaptığı mantıksal hataların güvercinler tarafından da yapılabildiğini göstermekti. Bu yüzden moral bozmaya gerek yok! Sonuç olarak hepimiz büyük bir ailenin üyeleriyiz. Aramızdaki benzerlikler kaçınılmaz.


Arkadaşlarınla Paylaş:

40
12 paylaşım, 40 points

Bu içeriğe ne tepki seviyorsun?

Vaay! Vaay!
5
Vaay!
Üzgün Üzgün
0
Üzgün
Şirin! Şirin!
6
Şirin!
Hahaha Hahaha
6
Hahaha
Kızgın Kızgın
1
Kızgın
Canberk

Wuubi.com kurucu üyesi, bir makine mühendisi.

Bir Yorum Bulunuyor

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Comments

comments

İçerik Türü Seçin
Kişisel Test
Testi çöz, cevabı öğren. İşaretlediğin şıklara göre testin sonucunu öğren.
Doğru/Yanlış
Doğru ve yanlış cevaplardan oluşan testler oluşturun.
Anket
Oy vererek görüşünü bildir. Basit bir anket oluştur!
İçerik
Yazılardan ve medyadan oluşan içerikler oluşturun.
Liste
Klasik bir liste oluşturun
Geri sayım
Tersten sıralanmış bir liste oluşturun
Açık Liste
Diğer üyeler de listeye eklemeler yapabilir.
Oylamalı Liste
Alınan oylara göre sıralama yapılır