Bilim Kurgu Değil: Kulağa Uydurma Gelen 11 Uzay Gerçeği
Venüs'te bir günün bir yıldan uzun sürmesinden Merkür'ün şaşırtıcı komşuluğuna… Uzay hakkında bildiklerini yeniden düşündürecek, ilk anda kulağa uydurma gelen 11 bilgi.
Uzayı tuhaf bulmak için bilim kurgu filmlerine ihtiyacımız yok. Gezegenlerin hareketleri, gökyüzündeki tanıdık görüntüler ve hatta metallerin davranışları bile günlük hayattaki beklentilerimizi ters köşeye yatırıyor.
Bazı bilgilerde asıl şaşırtıcı olan, küçücük bir ayrıntı. Bir günün nasıl tanımlandığı ya da iki gezegenin uzaklığının ne zaman ölçüldüğü, cevabı tamamen değiştirebiliyor. Hazırsan Dünya'daki sezgilerimizi biraz kenara bırakalım.
1Uzayda metalleri birleştirmek için ateş gerekmeyebiliyor
Uzayın vakum ortamında, aralarında oksit tabakası bulunmayan metal yüzeyler temas ettiğinde ısıtılmadan birbirine kaynayabiliyor. Soğuk kaynak denen bu olay, uzay araçlarının mekanizmaları için sorun çıkarabiliyor. Burada fazla yakınlaşan parçaları ayırmak hiç kolay değil!
2Yerinde duruyorsun ama ekvatorda saatte yaklaşık 1.600 kilometreyle dönüyorsun
Dünya kendi ekseni etrafında dönerken ekvatordaki yüzeyi saatte yaklaşık 1.600 kilometre yol alıyor. Yani orada bir bankta kıpırdamadan otursan bile gezegenin dönüşüne bu hızla eşlik ediyorsun. Hareketsiz bir gün geçirmek, hangi açıdan baktığına bağlı!
3Ortalama uzaklık hesabında Merkür herkese komşu çıkıyor
Gezegenlerin birbirine uzaklığı sürekli değişiyor. Uzun zaman aralıklarının ortalamasına bakıldığında ise diğer gezegenlerin her birine en yakın gezegen Merkür çıkıyor. Buradaki kilit kelime ortalama: Her an en yakında olmakla aynı şey değil!
4Atmosferin bittiği yerde görünmez bir duvar yok
Yukarı çıktıkça atmosfer bir anda sona ermiyor; giderek inceliyor. Uzayın başlangıcı için kullanılan 100 kilometre sınırı da doğadaki keskin bir çizgiden değil, kabul edilmiş bir tanımdan geliyor. Dünya'nın üstünde kapısı olan bir çıkış katı yok yani.
5Astronotların koku tarifinde yanmış et de var, kaynak dumanı da
Astronotların uzay deneyimlerinden aktardığı koku tariflerinde yanmış et, barut ve kaynak dumanı gibi benzetmeler geçiyor. Uzayı tertemiz ve tamamen kokusuz hayal edenler için epey beklenmedik bir tarif. Parfüm adı koyacak olsak işimiz zor!
6Güneş Sistemi'nin kütle hesabında neredeyse bütün pay Güneş'in
Gezegenleri yan yana dizince çok kalabalık bir ekip görüyoruz ama kütle hesabı bambaşka: Güneş, sistemdeki toplam kütlenin yüzde 99'undan fazlasını tek başına oluşturuyor. Bütün gezegenler ve geri kalan her şey, kalan küçücük paya sığıyor.
7Venüs'te kendi etrafında bir tur, Güneş çevresinde bir turdan uzun
Venüs, kendi ekseni etrafındaki bir dönüşünü tamamlayamadan Güneş çevresindeki turunu bitiriyor. Bu yüzden dönüş süresiyle tanımlanan bir günü, bir yılından uzun. Dünya'da alıştığımız gün ve yıl ilişkisini burada aynen kullanınca hesap şaşıyor!
8Güneş ile Ay'ın gökyüzündeki benzer boyutu bir mesafe oyunu
Güneş'in çapı Ay'ınkinin yaklaşık 400 katı, bize uzaklığı da yaklaşık 400 katı. Bu oranlar sayesinde gökyüzünde benzer büyüklükte görünüyorlar. Tam Güneş tutulmasında Ay'ın Güneş'i örtüp dış atmosferini görünür bırakabilmesinin ardında bu denk geliş var.
9Kuyrukluyıldızın kuyruğu, gittiği yönün tersini göstermek zorunda değil
Kuyrukluyıldızı arkasında iz bırakan bir araç gibi düşünmek yanıltıcı. Kuyruğun yönünde belirleyici olan yalnızca hareketi değil, Güneş'in etkisiyle parçacıkların ondan uzağa itilmesi. Yani kuyruğa bakıp nereden gelip nereye gittiğini okumak o kadar kolay değil.
10Evren genişliyor diye galaksimizdeki yıldızlar dağılıp gitmiyor
Evrenin genişlemesi, galaksimizin içindeki bütün yıldızların da birbirinden uzaklaşması demek değil. Onları bir arada tutan kütleçekimi var. Gece çıplak gözle tek tek gördüğümüz yıldızlar da Samanyolu'nda; genişleme yüzünden hep birlikte gözden kaybolmuyorlar.
11Andromeda bizden uzaklaşmıyor, bize yaklaşıyor
Evren genişliyor cümlesini duyunca bütün galaksilerin bizden kaçtığını düşünmek kolay. Oysa Andromeda ile aramızdaki mesafe azalıyor. Kozmik ölçekte bile her komşu aynı yönde hareket etmiyor; büyük resmi anlatan bir kural, her galaksi çifti için aynı sonucu vermiyor.
Sakızın midede 7 yıl kalmasından tıraş edilen kılların daha kalın çıkmasına kadar çocukluğumuzdan beri duyduğumuz 15 bilgiyi test ediyoruz. Bakalım kaç tanesi gerçekten doğru?
Ağrı'daki gemi biçimli Durupınar oluşumu yeniden dünyanın gündeminde! Yaklaşık 9 metre derinden çıkan 'yanmış ahşap' parçaları Nuh'un Gemisi tartışmasını yeniden alevlendirdi.