Yanlış Bilinen Tarih: 12 Tarih Efsanesinin Doğru Hali
Einstein gerçekten matematikten kaldı mı? Napolyon kısa boylu muydu? İskenderiye Kütüphanesi tek gecede mi yandı? Yanlış bilinen tarih ve yaygın efsanelerin gerçeklerini öğrenin.
Yanlış bilinen tarih, tarihte sıkça karşılaştığımız bir durumdur. Yanlış bilinen tarih kavramı, çoğu zaman halk arasında doğru kabul edilen fakat gerçeklerle çelişen tarihsel efsaneleri ifade eder. Örneğin, Einstein'ın matematikte başarısız olduğu, Napolyon'un kısa boylu olduğu ya da İskenderiye Kütüphanesi'nin tek gecede yandığı gibi efsaneler, geniş çapta yaygın olmasına rağmen doğru değildir. Bu yazıda, yanlış bilinen tarih kavramı ışığında 12 önemli tarih efsanesinin gerçeklerini keşfedeceksiniz.
1Einstein Matematikten Kalan Kötü Bir Öğrenci Değilmiş!
Albert Einstein'ın okul yıllarında matematikten kaldığını mutlaka duymuşsunuzdur. Hatta bu hikâye, dersleri kötü olan öğrencilere moral vermek için sık sık anlatılır. Ancak gerçek pek de öyle değil! Einstein matematikte oldukça başarılı bir öğrenciydi. 1896 yılına ait okul belgesinde cebir, geometri ve fizik derslerinden en yüksek notu aldığı görülüyor. Bu efsanenin yayılmasında, İsviçre'deki not sisteminin farklı olması ve Einstein'ın ezbere dayalı eğitimi sevmemesinin etkili olduğu düşünülüyor. Yani dünyanın en ünlü fizikçilerinden biri, matematikten kaldığı için değil, matematikte çok iyi olduğu için de dikkat çekiyordu!
2Napolyon Sandığımız Gibi Kısa Boylu Biri Değilmiş!
Napolyon Bonapart denince çoğumuzun aklına kısa boylu, öfkeli bir komutan geliyor. Hatta kısa boylu insanların kendilerini kanıtlama çabası için kullanılan 'Napolyon kompleksi' diye bir ifade bile var. Ancak Napolyon'un boyu yaklaşık 1,68 metreydi. Bugünün ölçülerine göre çok uzun sayılmasa da yaşadığı dönemin Fransız erkekleriyle karşılaştırıldığında ortalamanın biraz üzerindeydi. Peki kısa boylu olduğu düşüncesi nasıl yayıldı? Fransız ve İngiliz ölçü birimlerinin karıştırılması ve dönemin siyasi karikatürleri bu algının oluşmasında rol oynadı. Kısacası, Napolyon'un meşhur kısalığı büyük ölçüde tarihsel bir abartı!
3Dünya'nın Yuvarlak Olduğunu İnsanlar Sandığımızdan Çok Daha Önce Biliyormuş!
Tarih hakkında en yaygın yanlış inanışlardan biri, insanların yüzyıllarca Dünya'nın düz olduğunu düşündüğü ve yuvarlak olduğunu ancak çok sonraları keşfettiğidir. Oysa Antik Yunan'daki düşünürler Dünya'nın küresel olduğuna dair güçlü kanıtlara sahipti. Aristoteles, Ay tutulmalarında Dünya'nın yuvarlak gölgesine ve gemilerin ufukta kayboluşuna dikkat çekmişti. MÖ 3. yüzyılda yaşayan Eratosthenes ise gölgeleri kullanarak Dünya'nın çevresini hesaplamaya çalışmıştı. Üstelik oldukça başarılı bir sonuç elde etmişti! Yani Dünya'nın yuvarlaklığı, Rönesans döneminde bir anda keşfedilmiş bir bilgi değildi.
4Orta Çağ'da Herkes 13-14 Yaşında Evlenmiyormuş!
Orta Çağ filmlerinde genç yaşta evlendirilen karakterleri sık sık görüyoruz. Bu yüzden o dönemde yaşayan herkesin çocuk yaşta evlendiğini düşünebilirsiniz. Ancak gerçek çok daha karmaşık! Özellikle soylu ailelerde siyasi ittifaklar ve miras meseleleri nedeniyle erken yaşta evlilikler yapılabiliyordu. Halk arasında ise evlilik yaşı bölgeye, döneme ve ekonomik koşullara göre büyük farklılıklar gösteriyordu. Bazı Avrupa topluluklarında kadınlar yirmili yaşlarında evlenirken erkeklerin evlilik için geçimlerini sağlayabilecek duruma gelmeleri bekleniyordu. Elbette erken evlilikler de vardı. Ancak bütün Orta Çağ insanlarının ergenlik çağında evlendiğini söylemek doğru değil.
5Marie Antoinette'in Ünlü 'Ekmek Bulamıyorlarsa Pasta Yesinler' Sözünü Söylediğine Dair Kanıt Yok!
Fransa Kraliçesi Marie Antoinette'e atfedilen 'Ekmek bulamıyorlarsa pasta yesinler' sözünü muhtemelen duymuşsunuzdur. Halk açlıkla mücadele ederken kraliçenin böyle bir cevap verdiği anlatılır. Ancak tarihçiler, Marie Antoinette'in bu sözleri söylediğini gösteren güvenilir bir kanıt bulamıyor. Üstelik hikâyenin benzeri, düşünür Jean-Jacques Rousseau'nun eserinde de geçiyor. Rousseau bu ifadeyi adı belirtilmeyen bir prensese atfediyor. Söz konusu yiyecek de bildiğimiz pasta değil, tereyağı ve yumurtayla hazırlanan brioche adlı zengin bir ekmek türü. Kısacası bu meşhur sözün kraliçeye ait olduğu tarihsel olarak doğrulanmış değil!
6Eskiden İnsanların Çoğu 35-40 Yaşında Ölmüyormuş!
Geçmişte ortalama yaşam süresinin 30-40 yıl olduğunu okuyunca insanların o yaşlara geldiklerinde yaşlılıktan öldüğünü düşünebilirsiniz. Ancak burada önemli bir ayrıntı var: Bebek ve çocuk ölümleri ortalamayı ciddi biçimde düşürüyordu. Örneğin 19. yüzyıl İngiltere'sinde doğumda beklenen yaşam süresi günümüze göre çok daha düşüktü. Fakat çocukluk dönemini atlatan kişilerin daha ileri yaşlara ulaşma ihtimali belirgin şekilde artıyordu. Elbette salgın hastalıklar, yetersiz beslenme ve zor yaşam koşulları nedeniyle erken ölümler de yaygındı. Yani geçmişte herkesin 40 yaşına geldiğinde hayatının sonuna yaklaştığı düşüncesi doğru değil.
7Orta Çağ İnsanları Sadece Kahverengi ve Gri Kıyafetler Giymiyormuş!
Orta Çağ filmlerini düşünün. Çamurlu sokaklar, kasvetli şehirler ve sürekli kahverengi kıyafetler giyen insanlar... Ancak tarihsel gerçeklik bundan çok daha renkliydi! O dönemde yaşayan insanlar kırmızı, mavi, yeşil ve sarı gibi çeşitli renklerde kıyafetler giyebiliyordu. Bitkilerden, böceklerden ve diğer doğal kaynaklardan elde edilen boyalar kumaşlara renk vermek için kullanılıyordu. Elbette bazı renklerin elde edilmesi pahalıydı ve kıyafet tercihleri kişinin ekonomik durumuna göre değişiyordu. Yine de Orta Çağ'da herkesin soluk renklerle dolaştığı fikri, modern filmlerin yarattığı görüntüyle pekişmiş bir genelleme.
Eskiden insanların bozulmuş etin kötü kokusunu ve tadını bastırmak için bolca baharat kullandığını duymuş olabilirsiniz. Ancak bu açıklama pek mantıklı değil. Çünkü Orta Çağ Avrupa'sında özellikle uzak bölgelerden getirilen baharatlar oldukça pahalıydı. Karabiber, tarçın ve zencefil gibi ürünler çoğu zaman varlıklı kesimlerin ulaşabildiği malzemelerdi. Bu kadar pahalı baharatlara sahip olan insanların bunları sürekli bozuk et tüketebilmek için kullanması pek olası görünmüyor. Baharatlar lezzet, gösteriş ve dönemin yemek alışkanlıkları açısından önemliydi. Elbette gıda saklama sorunları vardı ama baharatların temel amacının çürümüş etin tadını gizlemek olduğu düşüncesi abartılı.
9Eskiden Kadınların Hepsi Evde Oturmuyormuş, Çoğu Zaten Çalışıyormuş!
Tarihle ilgili bazı anlatımlarda eski dönemlerde erkeklerin çalıştığı, kadınların ise yalnızca ev işleriyle ilgilendiği gibi bir izlenim oluşuyor. Ancak gerçek hiç de bu kadar basit değil! Kadınlar tarih boyunca tarımda, ticarette, dokumacılıkta, hizmet sektöründe ve aile işletmelerinde çalıştı. Sanayileşmeyle birlikte fabrikalarda çalışan kadınların sayısı da önemli hale geldi. Üstelik evde yapılan üretim ve ücretsiz aile emeği, bugünkü istihdam tanımlarına her zaman kolayca sığmıyor. Kadınların hangi işleri yapabildiği ve ne kadar kazandığı ise döneme ve toplumsal sınıfa göre değişiyordu. Yani geçmişte bütün kadınların yalnızca evde oturduğunu söylemek büyük bir tarihsel genelleme.
10Eskiden Her Kadın Nefes Alamayacak Kadar Dar Korseler Giymiyormuş!
Dönem dizilerinde kadınların korseleri sıkılırken acı çektiği sahneleri mutlaka görmüşsünüzdür. Bu görüntüler yüzünden korselerin geçmişte kadınlar için birer işkence aleti gibi kullanıldığını düşünmek kolay. Ancak bütün korseler bu kadar dar değildi! Pek çok korse, göğsü desteklemek ve kıyafetin düzgün durmasını sağlamak amacıyla giyiliyordu. Günümüzde sütyenlerin üstlendiği bazı işlevleri de karşılıyorlardı. Elbette beli aşırı derecede inceltmek için çok sıkı korse bağlama uygulamaları da vardı ve bunlar sağlık sorunlarına yol açabiliyordu. Ancak her kadının sürekli nefes almakta zorlandığı düşüncesi gerçeği yansıtmıyor.
11Amerikan İç Savaşı'nda Ameliyatlar Genellikle Anestezisiz Yapılmıyormuş!
Eski savaş filmlerinde yaralı askerlerin hiçbir uyuşturucu verilmeden ameliyat edildiği sahneler oldukça yaygın. Ancak 1861-1865 yılları arasındaki Amerikan İç Savaşı'nda durum çoğu zaman farklıydı. Anestezi yöntemleri o dönemde zaten biliniyordu ve özellikle kloroform ile eter yaygın olarak kullanılıyordu. Amerikan İç Savaşı Tıbbı Ulusal Müzesi'ne göre cerrahi operasyonların yaklaşık yüzde 95'inde bir tür anestezi uygulanıyordu. Bu, ameliyatların günümüzdeki kadar güvenli olduğu anlamına gelmiyor. Enfeksiyonlar, yetersiz hijyen ve ağır yaralanmalar hâlâ ciddi tehlikelerdi. Ancak askerlerin büyük çoğunluğunun tamamen bilinçli şekilde ameliyat edildiği düşüncesi doğru değil.
12İskenderiye Kütüphanesi Tek Bir Yangında Tamamen Yok Olmamış Olabilir!
Antik dünyanın en ünlü bilgi merkezlerinden İskenderiye Kütüphanesi'nin, Julius Caesar'ın çıkardığı büyük bir yangında tamamen yok olduğunu duymuş olabilirsiniz. Hatta bu olayın insanlığın bütün bilgisini bir gecede sildiği bile anlatılıyor. Ancak tarihçiler bu hikâyenin gerçeği tam olarak yansıtmadığını düşünüyor. MÖ 48 yılında yaşanan yangının kitaplara ve kütüphanenin bazı bölümlerine zarar vermiş olması mümkün. Fakat sonraki dönemlerde İskenderiye'deki bilimsel faaliyetlerin ve kitap koleksiyonlarının sürdüğüne dair izler bulunuyor. Kütüphanenin gerilemesinde siyasi çatışmalar, ekonomik sorunlar, farklı dönemlerdeki yıkımlar ve desteğin azalması etkili olmuş olabilir. Yani insanlığın bütün bilgisinin tek gecede kül olduğu hikâyesi, gerçekte çok daha karmaşık bir tarihsel sürecin basitleştirilmiş hali.
Eskiden sıkça kullanılan ama artık pek duymadığımız 15 kelime! Bazılarını kesin biliyorsun, bazılarını ilk kez duyacaksın. Bakalım kaçını doğru tahmin edeceksin?
Kütahya’da bir köpeğin yaş kerpice bastığı an, yaklaşık 4 bin yıl sonra karşımıza çıktı. Tavşanlı Höyük’teki keşfin ardında gündelik hayattan sıcacık bir ayrıntı var.
İstanbul 3D sokak sanatı OK Labs tarafından şehrin farklı noktalarına yerleştirilen 18 yaratıcı eserle, Mario ve Sonic gibi popüler kültür karakterleriyle sokakları oyun alanına dönüştürüyor.
15. yüzyıldan 17. yüzyıla kadar Avrupa'da kurt adam olmakla suçlanan kişiler mahkemelerde yargılandı ve bazıları idam edildi. Tarihteki en dikkat çekici kurt adam davalarını ve arkasındaki gerçekleri keşfedin.
